Kako su neki delovi Beograda dobili ime: Đeram

0
66

Iako veći deo života provedemo u jednom kraju, malo toga znamo o njegovoj istoriji.

Kako su neki delovi Beograda dobili ime: Đeram
Đeram se preostire uz Bulevar kralja Aleksandra

U Beogradu svi znaju za Đeram. Prostire se uz Bulevar kralja Aleksandra (od tramvajskog depoa do Branka Krsmanovića ulice). Predstavlja istočni deo opštine Zvezdara, udaljen dva kilometara od Terazija. Jedno od glavnih obeležja ovog dela grada je Đeram pijaca. Neki pijacu zovu i Stari Đeram, a neki i Smederevski Đeram. U svakom slučaju to je jedna od najvećih zelenih pijaca u srpskoj prestonici.

Postoje dve verzije kako je ovaj deo grada dobio ime. Prva kaže po vodopadu, a druga po rampi gradske carinarnice.

Kako je 15 beogradskih naselja dobilo ime…
Kako su neki delovi Beograda dobili ime: Đeram
Pre Drugog svetskog rata seljaci su donosili robu kolskim zapregama i prodavali je na Đermu
 Milan Đ. Milićević
Milan Đ. Milićević

Prema navodima Milana Đ. Milićevića književnika, političara, etnografa i državnog savetnika (1831-1908) Đeram je dobio ime po vodovodu, koji je tuda prolazio. Milićević je zapisao:”Ima dva stara đeriza ili vodovoda kojima je voda dolazila u Beograd. Prvi prima vodu u vrh Bulbuldera. On je ozidan i zatvoren. Njegova je voda pređe išla preko Palilule, kroz mitropolitovu baštu, preko Skadarske ulice na Čukur česmu i na Saka česmu onamo ka Gradu. Sada se voda iz toga vodovoda stače u rezervoar na Trkalištu, pa se odande razvodi u sve javne česme na dunavskoj strani Beograda.

Drugi đeriz prima vodu u Malom Mokrom lugu, gde su tako zvane rimske česme. Ovaj nije zatvoren nego se i Mokrolužani služe njime. Voda iz njega sprovodi se u rezervoar kod Doma za napuštenu decu, a odande se razvodi u javne česme na Savskoj strani. Ovaj je đeriz pređe išao preko Simićeva majura, pored Vojne bolnice, pored Dvora, pa Terazijama, na Ruskog cara (gostionicu), pa na Delijsku česmu, i na Grčku kraljicu (gostionicu) u Grad. Kod spomenika kneza Mihaila nameštena je 1891. spona staroga vodovoda sa novim s Belih voda. Ali se vode iz staroga vodovoda u novi puštaju samo u velikoj nestašici, i na vrlo kratko vreme. Sva voda po beogradskim kućama dolazi sa Belih voda.”

Leto na Gardošu 2019: Premijera predstave “Ljubav do groba” (program za avgust)
Kako su neki delovi Beograda dobili ime: Đeram

Druga verzija vezuje se za trošarine, koje su decenijama bile gradske carinarnice. Ratari i voćari iz okoline Beograda su nekada dolazili u prestonicu kako bi prodali ono što su proizveli. A, gradske vlasti bile su zadužene da naplate urednu gradsku taksu za taj posao. Postoje i danas delovi grada koje nazivamo trošarinama, po navici koja je davno nastala. Po pravilu, njih su, krasile rampe koje bi zaustavljale zapregu. Gradski službenik bi tada “odrezao” koliko košta da seljak unese u varoš ono što je bio nameran da proda, i potom je podizao rampu kako bi ovaj mogao da nastavi svoj put. Jedna od takvih, gradskih trošarina, nalazila se na današnjem Bulevaru kralja Aleksandra, budući da je ovuda vodio Smederevski drum, koji je ovom trasom bio prosečan još u doba Rimljana, kada su ga zvali Via Militaris. Tuda bi stizale zaprege sa namirnicama važnim za gradska domaćinstva.

Hram Svetog Save

– Tu nije bilo bunara! – izričit je Dragan Petrić, jedan od hroničara starog Beograda, a prenose “Večernje novosti”. – Na mestu koje mnogi Beograđani danas zovu Đermom postojala je rampa. Kako su je stalno podizali i spuštali, neko se dosetio da je prozove po mehanizmima koji su se tada koristili u Vojvodini, kako bi bilo lakše izvaditi kofe vode iz bunara.
I tako je Đeram, po ovoj priči, u stvari gradska carinarnica – bez bunara!

IVAN LALIĆ: Romeo i Julija iz Savamale u Zvezdara teatru
tramvaj stari beograd
Godine 1892. pušten je u rad tramvajski saobraćaj, a Beogradska opština je preko puta ka­fane “Sibirije” sagradila tramvajski depo

U ovom kraju, tadašnjoj periferiji Beograda bila je kafana “Sibirija” (na mestu današnje zgrade GO Zvezdara). Kada je 1892. godine pušten u rad tramvajski saobraćaj, Beogradska opština je preko puta ka­fane sagradila tramvajski depo. Oko njega su se prvo naseljavali radnici zaposleni u tramvajskom saobraćaju, a posle i drugi Beograđani skromnijeg materijalnog stanja.

Branislav Nušić (1864-1938) je zapisao da je kafana “Sibirija” tako nazvana zbog toga što je “bila bestraga udaljena od varoši”, na nekada pustom smederevskom drumu, blizu starih kozara, kod Sedam kuća. Milan Đ. Milićević govorio je da se Sedam kuća naziva “kraj Beograda baš do Laudanova šanca na Carigradskom drumu. Tu su najpre bile podignute kuće u polju njih sedam na broj, a sad se prinavljaju i druge.” U Nušićevo vreme to je već bio deo grada koji se nazivao Smederevski Đeram, prema trošarinskoj stanici na Smederevskom putu, kod mesta gde je kasnije otvorena pijaca, i koji više nije bio pust kao nekada kada je ova kafana bila potpuno usamljena, sve dok nije sagrađen depo.

SNEŽANA SAVIĆ: Monodrama o Jovanki Broz je veliki izazov
Kako su neki delovi Beograda dobili ime: Đeram
Na Đermu je bilo puno kafana u kojima je vladala vesela atmosfera

Posle Prvog svetskog rata u ovaj deo grada su se doseljavali i došljaci iz unutrašnjo­sti i Beograđani, stanari starih kuća u centru koje su rušene radi zidanja modernih višespratnica. Stanovnici Đerma bili su pripadnici različitih društvenih slo­je­va, pa su se po rečima savremenika ovde susretali “načelnici u penziji, ruski gene­rali, abadžije, novosadski fotografi i piljari iz Tetova”. Početkom dvadesetih godi­na XX veka u ovom kraju je još bilo neregulisanih i nekaldrmisanih ulica, a kuće su uglavnom bile male i od slabog materijala. Solidnije građene kuće počele su da se podižu sre­dinom dvadesetih godina. Tada je proradila Đeramska pijaca, a u Aleksandrovoj ulici otvoren je veći broj prodavnica.

JOVAN I VIKTOR SAVIĆ: Otac bluzer i sin glumac u seriji “Pet”
Kako su neki delovi Beograda dobili ime: Đeram
Ispred fabrike obuće “Boston” održa­van je svake večeri korzo

Pijaca na Đermu je stara predratna pijaca i uvek je bila jedna od najuređenijih u Beogradu. Pre Drugog svetskog rata, ovde su seljaci donosili robu kolskim zapregama. Poljoprivredni proizvodi stizali su iz Mirijeva, Karaburme, Velikog sela i drugih, u tom vreme udaljenih, krajeva grada. Bakaluk se prodavao direktno iz kola, a neki preduzimljiviji prodavci su za svoje potrebe pravili i drvene tezge, ne samo da bi prodavali, već i da bi ponekad na njima prespavali. Pijaca je bila popločana turskom kaldrmom.

Ispred fabrike obuće “Boston” (na mestu sadašnje prodavnice “Panda”) održa­van je svake večeri korzo, a to se nastavilo i u sledećoj deceniji. Tokom tridesetih godina u Aleksandrovoj ulici građene su višespratne zgrade, sa stanovima za izdavanje. Na Đermu je bilo puno kafana u kojima je vladala vesela atmosfera, pa se zbog to­ga i govorilo “Đeram bije Terazije”.

Smoki Open Air Cinema: Besplatni letnji bioskop na otvorenom u Beogradu
Kako su neki delovi Beograda dobili ime: Đeram
Đeramska pijaca uvek je bila jedna od najuređenijih u Beogradu

Saobraćajnu vezu Đerma sa centrom grada predstavljala je tramvajska pruga Te­ra­zije-Đeram, puštena u rad 1912. Ova pruga je 1924. produžena do nove tro­šarinske stanice kod Cvetkove mehane. Zbog toga se naselje Đeram nekad naziva i Stari Đeram, a naziv Novi Đeram odnosio se na novu trošarinsku stanicu. Kada je Beograd podeljen na opštine, nastala je opština Stari Đeram 1952. godine. A, ona je 1. januara 1957. pripojena opštini Zvezdara.

E. A. / Izvor: GO Zvezdara, Večernje Novosti

POSTAVI ODGOVOR

Molim vas unesite vaš komentar
Molim vas upišite vaše ime ovde